De veiligheid van consumenten in zonnecentra

Hoe veilig zijn zonnebanken?

Auteur: Carine Renard

De Wakkere Consument: nummer 109

Datum: 15-04-2002

De stormloop naar zonnebanken dateert van 1985 en is pas vanaf het begin van de jaren '90 een echte rage geworden. Men schat dat 30% van de vrouwen tussen 15 en 35 jaar en 8% van de mannen van dezelfde leeftijdsgroep gebruik maken van zonnebanken. Bruin worden blijkt voor zo'n 80% van de gebruikers de reden om een bruiningsapparaat te gebruiken, ontspanning is de 2de reden. De mensen willen meer en meer het hele jaar door bruin zien. Aangezien de zon in ons land dat niet kan waarmaken, wordt toevlucht genomen tot de zonnebank. Dit is echter niet zonder gevaar.

De invloed van de UV-stralen op het lichaam

Afhankelijk van de golflengte kunnen we 3 soorten UV-stralen onderscheiden: de UVA, UVB en UVC-stralen. Deze laatste zijn de krachtigste maar ook de gevaarlijkste stralen. De huid maakt geen onderscheid tussen UV-stralen van de zon en UV-stralen van een zonnebank. De effecten van de UV-stralen op het lichaam verschillen naar gelang van de soort UV-straling.

UV-stralen kunnen schadelijk zijn voor de huid. Zo kunnen zij:

• Vroegtijdige huidveroudering veroorzaken (UVA).
• Het immuunsysteem verzwakken (UVA).
• De pigmentatie stimuleren (UVA en UVB).
• Bij te hoge dosissen de huid verbranden (vooral UVB).
• Acute en chronische aandoeningen aan de ogen veroorzaken, zoals keratis, ook wel sneeuwblindheid of lasogen genoemd, en staar of cataract.
• De vorming van huidkankers, waaronder de gevaarlijkste maligne melanoom is, in de hand werken.

Bij overmatig blootstellen aan UV-stralen kunnen veranderingen of abnormale chemische verbindingen in het DNA optreden, die op hun beurt kunnen leiden tot veranderingen in het gedrag van de cel. Celdeling en verdubbeling van het abnormale DNA kunnen leiden tot huidkanker.

Het aantal kwaadaardige melanomen neemt de laatste jaren voortdurend toe. In 1989 telde men 229 gevallen bij vrouwen en 123 gevallen bij mannen; in 1997 bedroeg het aantal gevallen respectievelijk 371 en 231.

Vanuit wetenschappelijk oogpunt kan men het verband tussen de blootstelling aan UV-straling en het ontwikkelen van bepaalde tumors niet meer ontkennen. Het probleem schuilt eerder in het feit dat men niet met zekerheid weet welke soorten UV-stralen verantwoordelijk zijn voor een verhoogd risico op melanomen. Vroeger dacht men dat UVA absoluut veilig was. Vandaag heeft men een stap teruggezet en weet men dat die UVA-stralen niet zo onschuldig zijn als men oorspronkelijk dacht.

Een rechtstreeks verband tussen het gebruik van zonnebanken en het risico op melanomen is moeilijk te bewijzen.

Als verweer tegen de nadelige effecten van deze straling op ons lichaam beschikt de mens over natuurlijke beschermingsmechanismen waardoor de huid UV-straling kan verdragen. Deze mechanismen zijn huidverdikking, pigmentvorming, herstelmechanismen in huidcellen (die beschadigingen in het DNA herstellen) en het immuunsysteem (kan beschadigde cellen herkennen en opruimen).

Bruin zijn wil niet altijd zeggen dat men niet meer kan verbranden.

DNA-schade en bruin worden zijn niet van elkaar los te koppelen!

UV-stralen kunnen ook positieve effecten hebben op ons lichaam, zoals de aanmaak van vitamine D en de positieve invloed op een aantal huidziekten, zoals eczeem en psoriasis.

In het algemeen is het gebruik van zonneapparatuur af te raden. Mensen die het gebruik ervan niet kunnen laten, moeten leren er verantwoord mee om te gaan.

Ongevallen met zonnebanken

Op basis van de EHLASS-gegevens kunnen we de ongevallen met zonnebanken van naderbij analyseren. EHLASS staat voor "European Home and Leisure Accident Surveillance System". Het is een Europees registratiesysteem van gegevens over ongevallen die zich in en om het huis en tijdens de vrije tijd voordoen en waarbij gebruiksproducten betrokken zijn. De EHLASS-gegevens worden in de meeste lidstaten, waaronder ook in ons land, ingezameld op de spoedgevallendiensten van een aantal geselecteerde ziekenhuizen.

Er werden over een periode van 5 jaar (1994-1999) 28 ongevallen met zonnebanken geregistreerd. Dit is uiteraard maar het topje van de ijsberg.

Een kwalitatieve analyse van de door EHLASS geregistreerde ongevallen met zonnebanken leert ons het volgende.

Leeftijd en geslacht

Vooral vrouwen zijn het slachtoffer van de ongevallen: 18/28 (65%). Ongevallen met zonnebanken treffen in 50% van de gevallen jongeren van 15 tot 24 jaar, waarvan er 6 jonger zijn dan 20 jaar. De op één na grootste groep slachtoffers bestaat uit mensen van 25 tot 44 jaar.

De soorten ongevallen

• Vooral blootstelling aan stralingsbronnen.
• Slag, stoten: hand gestoten tegen zonnebank tijdens dichttrekken, en kantelend gedeelte op pols gekregen.
• Krachtsinspanning: jonge man die tijdens het dragen van de zonnebank het gewicht niet meer kon torsen.
• Contact met scherpe voorwerpen: vrouw heeft zich gesneden aan scherpe opstaande rand van zonnebank.

Plaats van het ongeval

Veertien ongevallen met zonnebanken (de helft) zijn gebeurd in handels- en dienstruimten, zoals zonnecentra. Twaalf ongevallen (42,9%) deden zich thuis voor en 1 ongeval in een solarium van een pretpark. Bij dit laatste ongeval was het slachtoffer een jongetje van 2 jaar!

Letsels en gewonde lichaamsdelen

De meeste opgelopen letsels zijn brandwonden. In meer dan 1 op 3 gevallen wordt het aangezicht verbrand.

Van 6 patiënten werd minder dan 25% van het lichaamsoppervlak verbrand. Zo ging een jonge met zijn vriendin 30 minuten i.p.v. de aanbevolen 8 minuten op de zonnebank in een zonnecentrum liggen.

Een jonge man van 22 jaar liep eerstegraads brandwonden op over gans het lichaam na 1 uur op de zonnebank te hebben gelegen. Dit gebeurde in een zonnecentrum, wat onverstaanbaar en onaanvaardbaar is!

Vier slachtoffers liepen oogschade op na een zonnebankbeurt. Waarschijnlijk droegen deze mensen geen beschermbril.

Het jongetje van 2 jaar raakte verbrand aan de romp.

Een man van 48 jaar is op de zonnebank in slaap gevallen waardoor 25 tot 50% van zijn lichaamsoppervlak verbrand werd.

Vervolgbehandeling

Alle slachtoffers van ongevallen met zonnebanken, uitgezonderd één, werden in het ziekenhuis behandeld zonder te worden opgenomen. Meer dan 55% van deze mensen dienden zich daarna nog wel te laten verzorgen in een polikliniek of door een huisarts.

Eén slachtoffer werd in het ziekenhuis opgenomen. Het betreft een man van 48 jaar die 25 tot 50% van zijn lichaamsoppervlak verbrandde. Hij verbleef 16 dagen in het ziekenhuis.

Bij sommige ongevalsbeschrijvingen werd de ernst van de brandwonden aangegeven. Het gaat meestal om eerstegraads brandwonden en éénmaal werden brandwonden in de tweede graad vastgesteld.

Oorzaken van de ongevallen met zonnebanken

De meest voorkomende oorzaak is de duur van de blootstelling: de slachtoffers hebben te lang op de zonnebank gelegen. Dit wordt vooral bij jongeren van 15 tot 24 jaar vastgesteld.

Drie slachtoffers vielen in slaap op de zonnebank waardoor ze te lang werden blootgesteld aan UV-straling. Dit wijst erop dat de gebruikte zonnebanken niet waren uitgerust met een tijdsklok.

Vier slachtoffers liepen brandwonden op aan de ogen omdat ze geen beschermbril droegen.

Andere oorzaken zijn mechanische problemen (de kantelende hemel van de zonnebank brak de onderarm van een vrouw), een defecte zonnebank, het hoge gewicht van een zonnebank om hem te verplaatsen en een scherpe opstaande rand.

Besluit

Het is van cruciaal belang dat de consumenten degelijk worden geïnformeerd over het verantwoord gebruik van zonnebanken. De mogelijke effecten van UV-stralen op het lichaam, de maximale blootstellingsduur en het belang van het beschermbrilletje en de tijdsklok zijn belangrijke onderdelen van de te verstrekken informatie. Uitbaters van zonnecentra en verkopers van zonneapparatuur moeten kennis van zaken hebben om de consument correct en degelijk te kunnen voorlichten.

Deze conclusies en die van de enquête van Test-Aankoop in 80 vestigingen over het hele land waar zonnebanken ter beschikking van consumenten worden gesteld (cf. Test-Aankoop Magazine nr. 48, april-mei 2002), werden toegelicht op een persconferentie op 27 maart 2002, die werd ingeleid door Magda Aelvoet, minister van Consumentenzaken. Gelet op de alarmerende bevindingen van Test-Aankoop enerzijds en op de EHLASS-gegevens anderzijds heeft minister Aelvoet bij die gelegenheid aangekondigd dat er snel een Koninklijk Besluit zal worden uitgevaardigd betreffende de exploitatievoorwaarden voor zonnecentra. Dit K.B. vervangt de wet van 11 januari 1999, die in de praktijk niet toepasbaar was, en stelt zich tot doel om de reglementering concreter en doeltreffender te maken. De minister heeft ook aangekondigd dat er heel snel werk zal worden gemaakt van informatiecampagnes over de voorzorgen die iedereen moet nemen die - op kunstmatige of natuurlijke wijze - bruin wil worden.

De studie "De veiligheid van consumenten in zonnecentra", Carine Renard, kan enkel schriftelijk bekomen worden op het OIVO, Riddersstraat 18, 1050 Brussel, fax 02/547.06.21
e-mail: pascale.latour@oivo-crioc.org, prijs: 5,45 euro.
Info: Carine Renard, tel. 02/547.06.82.

Tabel: De oorzaken van het ongeval volgens leeftijd